Thời điểm hợp lý với phần lớn học sinh là cuối lớp 10 hoặc đầu lớp 11. Nhưng điều quyết định không phải con đang học lớp mấy, mà là con đã đọc trôi một đoạn văn học thuật bằng tiếng Anh hay chưa. Bắt đầu luyện SAT khi nền tiếng Anh còn mỏng là cách nhanh nhất khiến con nản và bỏ dở.
Vì sao lại là cuối lớp 10 hoặc đầu lớp 11?
Mốc này cân bằng được ba thứ cùng lúc.
Thứ nhất, đến cuối lớp 10 thì vốn tiếng Anh của học sinh học đều đã đủ để đọc hiểu đoạn văn dài vài trăm chữ — điều kiện tối thiểu để phần Reading không trở thành cực hình.
Thứ hai, kiến thức Toán trong đề SAT nằm gọn trong chương trình phổ thông mà học sinh lớp 10 đã học phần lớn, nên phần Math không đòi hỏi học thêm nhiều.
Thứ ba, và quan trọng nhất, bắt đầu ở mốc này còn dư thời gian để thi lại. SAT cho phép thi nhiều lần và dùng kết quả cao nhất. Học sinh bắt đầu từ lớp 11 thường có thể thi hai đến ba lần trước khi cần nộp hồ sơ, trong khi học sinh bắt đầu ở giữa lớp 12 chỉ còn đúng một cơ hội, lại rơi vào đúng lúc phải ôn thi tốt nghiệp.
Điều kiện cần trước khi bắt đầu
Thay vì hỏi “con học lớp mấy rồi”, hãy kiểm tra bốn điều sau. Nếu con đạt được cả bốn, con sẵn sàng, dù đang học lớp nào.
- Con đọc hết một đoạn văn tiếng Anh khoảng hai trăm từ và kể lại được ý chính bằng lời của mình.
- Con biết khoảng ba nghìn từ thông dụng, tức là đọc một trang sách không phải tra từ điển quá năm lần.
- Con nắm các thì cơ bản và cấu trúc câu ghép, đủ để nhận ra câu nào sai ngữ pháp.
- Con ngồi tập trung được liên tục bốn mươi lăm phút, vì bài thi thật kéo dài hơn hai tiếng.
Nếu con chưa đạt điều kiện thứ nhất hoặc thứ hai, việc cần làm không phải là ghi danh lớp SAT mà là xây vốn tiếng Anh học thuật trước. Đây là chỗ nhiều gia đình tốn tiền oan: học sinh ngồi trong lớp luyện đề mà không hiểu đề đang hỏi gì.
Cho con học SAT từ lớp 8 hay lớp 9 có tốt hơn không?
Câu trả lời thành thật là thường không, dù nhiều nơi quảng cáo ngược lại.
SAT là bài thi đọc hiểu và lập luận ở trình độ đầu đại học. Một học sinh lớp 8 có thể học thuộc mẹo làm bài, nhưng chưa đủ trải nghiệm đọc để hiểu các đoạn văn về lịch sử, khoa học xã hội hay phê bình văn học xuất hiện trong đề. Kết quả thường là điểm thấp và cảm giác thất bại sớm.
Ngoài ra, điểm SAT có thời hạn sử dụng trong hồ sơ tuyển sinh, nên thi quá sớm rồi để đó cũng không có lợi.
Điều nên làm ở lứa tuổi cấp hai là thứ khác: đọc sách tiếng Anh đều đặn, xây vốn từ học thuật, và học chắc ngữ pháp nền. Đó chính là thứ quyết định điểm SAT ba năm sau, chỉ là nó không mang nhãn “lớp SAT”.
Đã lên lớp 12 rồi thì còn kịp không?
Còn kịp nếu con đã có nền tiếng Anh khá và bắt đầu ngay từ đầu lớp 12, chấp nhận một lộ trình gấp khoảng bốn đến năm tháng và thường chỉ thi được một hoặc hai lần.
Nhưng nếu con vừa phải ôn thi tốt nghiệp, vừa học thêm các kỳ đánh giá năng lực trong nước, mà tiếng Anh lại chưa vững, thì cộng thêm SAT vào là quá tải. Trong trường hợp đó, dồn sức vào kỳ thi mà trường con nhắm tới thật sự sử dụng sẽ hiệu quả hơn nhiều.
Lộ trình mười hai tháng trông như thế nào?
- Tháng 1 đến 4 — nền tiếng Anh học thuật. Từ vựng theo chủ đề học thuật, ngữ pháp trọng tâm, đọc mỗi tuần vài đoạn văn ngoài sách giáo khoa. Chưa đụng đến đề SAT.
- Tháng 5 đến 8 — làm quen dạng bài. Học cách hỏi của từng phần, luyện Math theo đúng phạm vi đề, làm từng nhóm câu chứ chưa làm đề đầy đủ.
- Tháng 9 đến 11 — luyện đề có phân tích. Mỗi tuần một đề đầy đủ, canh đúng thời gian thật, sau đó dành thời gian phân tích câu sai nhiều hơn thời gian làm đề.
- Tháng 12 — thi lần đầu. Coi lần này là phép đo, không phải lần quyết định. Sau đó điều chỉnh và thi lại nếu cần.
Nguyên tắc xuyên suốt vẫn là học đều mỗi tuần thay vì học dồn, giống hệt điều em đã viết trong bài học trước quên sau.
Đừng nhầm SAT với V-SAT
SAT là bài thi của College Board, làm bằng tiếng Anh trên máy tính, thang điểm 400 đến 1600. V-SAT là kỳ thi đánh giá đầu vào đại học do các trường Việt Nam tổ chức, làm bằng tiếng Việt theo các môn phổ thông. Hai kỳ thi trùng chữ viết tắt nhưng khác nhau hoàn toàn, và nhầm lẫn giữa chúng có thể khiến gia đình đầu tư sai cả một năm.
Chi tiết về việc trường nào dùng SAT và cần bao nhiêu điểm, xem bài trường đại học nào xét tuyển bằng điểm SAT. Học sinh muốn bắt đầu bài bản có thể xem khoá SAT nền tảng của Học Dễ.
Câu hỏi thường gặp
Nên cho con học SAT từ lớp mấy?
Cuối lớp 10 hoặc đầu lớp 11 là mốc hợp lý với phần lớn học sinh, vì khi đó vốn tiếng Anh đã đủ và còn dư thời gian thi lại. Tuy nhiên điều kiện quan trọng hơn tuổi là con đã đọc hiểu được đoạn văn học thuật bằng tiếng Anh.
Học SAT từ lớp 8 có sớm quá không?
Thường là quá sớm. SAT đòi hỏi khả năng đọc hiểu và lập luận ở trình độ đầu đại học. Ở cấp hai, việc nên làm là đọc sách tiếng Anh đều đặn và xây vốn từ học thuật, chứ chưa cần vào lớp luyện đề SAT.
Ôn SAT mất bao lâu?
Với học sinh đã có nền tiếng Anh khá, một lộ trình đầy đủ khoảng mười hai tháng là hợp lý: bốn tháng xây nền, bốn tháng làm quen dạng bài, ba tháng luyện đề rồi thi. Học sinh gấp có thể rút xuống bốn đến năm tháng nhưng chỉ thi được một hai lần.
Có nên thi SAT nhiều lần không?
Có. SAT cho phép thi nhiều lần và dùng kết quả cao nhất, nên phần lớn học sinh thi hai đến ba lần. Lần đầu nên coi là phép đo để biết mình đang ở đâu, không phải lần quyết định.